Salvatore Leone — ojciec chrzestny Liberty City w GTA 3

Salvatore Leone to don rodziny Leone, najpotężniejszy człowiek w Portland i jeden z głównych zleceniodawców aktu pierwszego GTA 3. Wzorowany na archetypie mafijnego patriarchy — charyzmatycznego, brutalnego i paranoicznego — stanowi jeden z najlepiej napisanych zleceniodawców w historii serii Grand Theft Auto. Głosu użyczył mu Frank Vincent, aktor nierozłącznie kojarzony z kinem Martina Scorsesego: Billy Batts z Chłopców z ferajny, Frank Marino z Kasyna, Phil Leotardo z Rodziny Soprano. To połączenie doskonałego pisarstwa dialogów i autentycznego, ciężkiego głosu czyni Salvatore Leone postacią, która zostaje w pamięci na długo po skończeniu gry.

Profil postaci

Salvatore Leone ma w 2001 roku mniej więcej sześćdziesiąt–sześćdziesiąt pięć lat. Wygląd to kwintesencja dona starej szkoły: siwe, zaczesane do tyłu włosy, drogi garnitur w ciemnym kolorze, masywna sylwetka i stały atrybut — cygaro. Twarz lekko poorana, oczy zmrużone w wyrazie kogoś, kto przez dekady obserwował Liberty City z pozycji władzy i wie, że każde zaufanie ma cenę.

Zamieszkuje prywatną rezydencję w Saint Mark’s na Portland Island — dzielnicy będącej sercem terytorium rodziny Leone. To tu mieszczą się kulisy całej jego operacji: warsztat mechaniczny syna Joeya, restauracja capo Toniego Ciprianiego (Mama’s Restaurant), a w Red Light District — klub nocny Luigiego Gotterellego (Sex Club Seven). Salvatore rządzi Portland tak, jak mafijni bossowie rządzili Brooklynem w latach siedemdziesiątych: przez lojalnych ludzi na każdym szczeblu, regularną ekstrakcję z lokalnych biznesów i żelazną zasadę — zdrada ma tylko jeden wyrok.

Żoną Salvatore jest Maria Latore — młoda kobieta, wyraźnie znudzona luksusem i małżeństwem z człowiekiem trzydzieści lat od siebie starszym. To Maria poznaje Claude’a i to przez Marię dojdzie do pęknięcia, które w połowie pierwszego aktu gry przewróci relację Claude–Salvatore do góry nogami.

Rola w fabule GTA 3

Claude trafia do Salvatore jako czwarty zleceniodawca w grze — po Luigim Gotterellim, Joeym Leone i Tonim Ciprianim. Każdy z poprzednich szefów prowadzi bohatera wyżej w hierarchii rodziny Leone: Luigi zarządza prostytucją i klubem, Joey wciąga Claude’a w kradzieże samochodów i pierwsze egzekucje, Toni robi z niego zabójcę na usługach całej frakcji. Salvatore jest szczytem tej drabiny.

Pierwsze spotkanie następuje w cutscence, gdy Toni przyprowadza Claude’a do rezydencji Salvatore i przedstawia go jako zaufanego człowieka. Don przyjmuje bohatera z chłodną kurtuazją — nie jest emocjonalny, nie obdarza Claude’a sympatią, traktuje go jak narzędzie. Ale narzędzie, które docenia, bo wkrótce zleca mu zadania, jakich nie powierzyłby byle cyngwolowi.

Fabuła tej relacji ma klasyczny tragiczny łuk: Claude wykonuje najtrudniejsze operacje dla Salvatore (wysadzenie statku z SPANKIEM, tropienie zdrajcy Curly’ego Boba), a w nagrodę — gdy don dowiaduje się o romansie z Marią — niemal ginie z jego ręki.

Kulminacja to misja „Last Requests" — Salvatore odsyła Claude’a z niby-pilną wiadomością dla Triad, ale w podstawionym Sentinelu ukryta jest bomba. Maria ostrzega Claude’a w ostatniej chwili przez telefon. Bohater nie wsiada do auta, ucieka spod nosa Salvatore’a i przechodzi pod skrzydła Yakuzy.

Śmierć Salvatore następuje w misji „Sayonara Salvatore", zlecanej już przez Asukę Kasen z Yakuzy. Don wychodzi z Sex Club Seven w otoczeniu ochroniarzy — Claude likwiduje go przed wejściem. To pierwszy zleceniodawca, którego Claude musi zabić, i jednocześnie moment, po którym Portland staje się dla bohatera wrogim terenem.

Pełną fabułę gry, ze wszystkimi zwrotami, znajdziesz w artykule o fabule GTA 3.

Misje zlecane przez Salvatore Leone

Salvatore osobiście zleca Claude’owi sześć misji głównych. Łącznie z misjami Luigiego, Joeya i Toniego, Claude wykonuje dla rodziny Leone ponad osiemnaście zadań — więcej niż dla jakiejkolwiek innej frakcji w grze.

Salvatore Leone w GTA Liberty City Stories

GTA Liberty City Stories z 2005 roku (pierwotnie na PSP, potem PS2) to prequel GTA 3 osadzony w roku 1998 — trzy lata przed wydarzeniami z gry, którą znamy. Głównym bohaterem jest Toni Cipriani, powracający do Liberty City po kilku latach przymusowej emigracji. I to właśnie Salvatore Leone jest jego głównym pracodawcą.

W 1998 roku Salvatore jest młodszy, bardziej aktywny, ostrzejszy w słowach. Frank Vincent gra go głośniej, z większą wybuchowością — widać wyraźnie kontrast między wersją dona z LCS a chłodnym, zmęczonym patriarchą z GTA 3. Ta różnica nie jest przypadkowa: w ciągu trzech lat Salvatore przeszedł przez wyczerpującą wojnę z dwoma rodzinami naraz.

W LCS rodzina Leone toczy bowiem równoczesną walkę z rodziną Sindacco (kontrolującą kasyna i część prostytucji) i rodziną Forelli (operującą w Staunton Island i Shoreside Vale). Toni — jako wykonawca — bierze na siebie brudną robotę: likwidacje, sabotaże, odbicia. Salvatore w tym czasie zarządza całą operacją z gabinetu, ale jest znacznie bliżej akcji niż trzy lata później.

Najważniejsza linia fabularna LCS dla postaci Salvatore to jego kwestia przywództwa w rodzinie — w pewnym momencie don zostaje aresztowany, a Toni musi go odbić ze strzeżonego konwoju. Gdy Salvatore wraca do władzy, finalizuje układ z Sycylijczykami, który czyni go capo dei capi trzech rodzin Liberty City. To dosłownie szczyt jego kariery — i punkt startowy GTA 3, gdzie ten sam don rządzi już spokojniejszym, ugruntowanym imperium.

Frank Vincent — głos Salvatore

Frank Vincent urodził się 4 sierpnia 1939 roku w North Adams w stanie Massachusetts. Prawdziwe nazwisko: Frank Vincent Gattuso. Przez całą karierę specjalizował się w rolach włosko-amerykańskich gangsterów i funkcjonariuszy mafii — i stał się w tym gatunku absolutnym punktem odniesienia.

Trzy kluczowe role filmowe, które zdefiniowały jego karierę:

• Raging Bull (1980, reż. Scorsese) — Salvy Batts, jeden z mafiozów organizujących walki bokserskie.
• Chłopcy z ferajny / Goodfellas (1990, reż. Scorsese) — Billy Batts, oficer rodziny Gambino. Słynna scena: Batts upokarza Tommy’ego DeVito (Joe Pesci) słowami „go home and get your fuckin’ shine box" — i płaci za to życiem. Vincent gra w tej scenie tak, że widz niemal współczuje człowiekowi, który za chwilę zostanie zabity przez postać o trzy razy mniejszą od siebie.
• Kasyno / Casino (1995, reż. Scorsese) — Frank Marino, prawa ręka Nicky’ego Santoro (Joe Pesci). Postać lojalna do granic absurdu, która ostatecznie zdradza — kolejna rola Vincenta z nieoczekiwanym zwrotem lojalności.

W telewizji Vincent zagrał Phila Leotardo w Rodzinie Soprano (sezon 5–7, 2002–2007). Leotardo to jeden z głównych antagonistów serialu, głowa rodziny Lupertazzi, obsesyjnie skupiony na honorze i zemście. Paradoksalnie: Vincent zagrał Salvatore Leone w GTA III w 2001 roku — rok przed premierą odcinków z Leotrardo. Oba głosy są niemal identyczne w brzmieniu; fani do dziś spierają się, czy Rockstar świadomie wybierał Vincenta jako zapowiedź Leotardo, czy to zbieg okoliczności.

Dlaczego Rockstar wybrał Franka Vincenta? Twórcy GTA III chcieli, by Liberty City brzmiało jak film Scorsesego rozegrany w grze wideo. Obsadzenie Vincenta w roli dona to decyzja estetyczna o ogromnej konsekwencji: gracz, który widział Chłopców z ferajny, od razu wie, czego się spodziewać po tej postaci — bez jednego zdania ekspozycji.

Frank Vincent powtórzył rolę Salvatore’a w GTA San Andreas (2004) i GTA Liberty City Stories (2005). Łącznie trzy gry, siedem lat, jedna postać. Vincent zmarł 13 września 2017 roku, miał 78 lat. Był aktorem o wyjątkowej wierności postaciom, którym raz dał głos.

Paranoja i pułapka na Claude’a

Próba zabicia Claude’a przez Salvatore to jeden z najbardziej dramatycznych momentów pierwszego aktu gry — i klasyczny przykład narracji gangsterskiej opartej na paranoii lidera.

Mechanizm jest prosty: Salvatore dowiaduje się o romansie Claude’a z Marią. Nie konfrontuje ich bezpośrednio, nie daje szansy na wyjaśnienia. Zamiast tego — planuje egzekucję. Wysyła Claude’owi wiadomość, że jest „pilne spotkanie" i że powinien odebrać samochód spod bloku Marii. W Sentinelu podstawionym przez dona jest bomba pod siedzeniem kierowcy, uzbrojona od momentu uruchomienia silnika.

Jest w tym głęboka ironia, którą gra świetnie rozgrywa: Claude właśnie wykonał dla Salvatore najtrudniejsze zadanie w grze — wysadzenie statku z SPANKIEM (Bomb Da Base), operację, która wymagała koordynacji z 8-Ballem i precyzyjnej eliminacji całej ochrony Kartelu. Bon ufał mu na tyle, by posłać go na misję-kamikadze. A chwilę po tym chce go zabić bombą w samochodzie — tą samą metodą, jaką Claude przed chwilą zastosował wobec wrogów rodziny.

To nawiązanie do klasycznych egzekucji mafijnych — metoda samochodowej bomby była w realiach nowojorskiej mafii stosowana właśnie wobec tych, których dona już nie dało się odprawić inaczej (bo byli za dobrzy, by po prostu ich zwolnić, i za niebezpieczni, by żyli). Salvatore działa tu jak archetypiczny mafijny boss z filmów lat osiemdziesiątych: gdy miłość własna i honor frakcji wchodzą w konflikt z pragmatyczną wartością żołnierza, wybiera honor.

Jak Claude przeżył? Maria dzwoni do niego tuż przed tym, jak powinien wsiąść do samochodu, i ostrzega: „Don wie, Sal zastawił na ciebie pułapkę, nie siadaj do tego auta". Claude odchodzi, a bomba nigdy nie wybucha — bo Salvatore nie spodziewał się, że Maria zdradzi plan.

Ten motyw — kobiety, która ratuje głównego bohatera przed zdradą mafijnego bossa — jest klasyczny dla kina gangsterskiego. Salvatore Leone jest tu w pełni świadomy swojej roli: ojciec chrzestny, który po raz pierwszy pomylił się w ocenie lojalności.

Więcej o Claude’dzie i jego psychologii znajdziesz w artykule o głównym bohaterze GTA 3.

Hierarchia rodziny Leone

Rodzina Leone w 2001 roku to dobrze naoliwiona machina kryminalna z jasno zarysowanymi rolami. Poniżej struktura, którą gracz poznaje podczas pierwszego aktu:

Joey i Luigi są zleceniodawcami Claude’a przed Salvatore — to celowy zabieg narracyjny: gracz wspina się po szczeblach hierarchii, zanim dotrze do dona. Pełna lista postaci z rodziny Leone, Yakuzy i Kartelu jest dostępna w artykule o postaciach GTA 3.

Salvatore Leone: antybohater czy czarny charakter?

Salvatore Leone to postać, która wywoływałaby trudne pytania w każdym innym medium — w grze wideo trzyma się jednak doskonale jako lovable villain, czyli złoczyńca z ludzką twarzą.

Z jednej strony Salvatore ma wyraźny kodeks honorowy: jest lojalny wobec rodziny, nagradza wierność, nie zabija bez powodu, traktuje Liberty City jako swoje miasto — i uważa, że SPANK (narkotyk Kartelu) niszczy jego ludzi tak samo jak konkurencję. Gdy zleca Claude’owi zniszczenie statku z SPANKIEM, nie mówi wyłącznie o pieniądzach — mówi o tym, że Kartel „zatruwał jego miasto".

Z drugiej strony jest bezwzględny wobec zdrajców (Curly Bob ginie za przekazywanie informacji Yakuzie) i outsiderów (próba zamordowania Claude’a bombą). Jego moralność jest mafijną moralnością — spójna wewnętrznie, ale absolutnie oderwana od prawa i zwykłej ludzkiej przyzwoitości.

Porównania same się nasuwają: Salvatore Leone to Leone w stylu Vito Corleone z Ojca chrzestnego — w pierwszej części Coppoli. Stary don z kodeksem honorowym, który jednak nie cofa się przed przemocą, gdy uznaje ją za konieczną. Podobieństwo jest tym bardziej wyraźne, że Frank Vincent buduje postać na tych samych aktorskich tradycjach, z których wyrósł Marlon Brando.

Tony Soprano to porównanie drugie i równie uzasadnione: obaj są przywódcami przestępczymi z paranoją wbudowaną w charakter, obaj mają skomplikowane relacje z kobietami, obaj za lojalność płacą życiem emocjonalnym. Różnica polega na tym, że Soprano poszukuje pomocy psychiatrycznej — Salvatore Leone by na to nigdy nie poszedł.

Humor i charyzma robią swoje przez pierwszy akt gry: gracz z trudem decyduje się wykonać misję „Sayonara Salvatore", bo don — mimo że próbował Claude’a zabić — jest po prostu zbyt barwną postacią, by bez żalu ją likwidować.

Najczęściej zadawane pytania